1
וַיְדַבֵּר יְהוָה, אֶל-מֹשֶׁה לֵּאמֹר.
Jehová habló a Moisés, diciendo:
nota
2
דַּבֵּר אֶל-בְּנֵי יִשְׂרָאֵל, וְאָמַרְתָּ אֲלֵהֶם, מוֹעֲדֵי יְהוָה, אֲשֶׁר-תִּקְרְאוּ אֹתָם מִקְרָאֵי קֹדֶשׁ--אֵלֶּה הֵם, מוֹעֲדָי.
Habla a los hijos de Israel, y díles: Los tiempos señalados de Jehová, que proclamaréis como convocaciones santas —estos son mis tiempos señalados.
nota
3
שֵׁשֶׁת יָמִים, תֵּעָשֶׂה מְלָאכָה, וּבַיּוֹם הַשְּׁבִיעִי שַׁבַּת שַׁבָּתוֹן מִקְרָא-קֹדֶשׁ, כָּל-מְלָאכָה לֹא תַעֲשׂוּ: שַׁבָּת הִוא לַיהוָה, בְּכֹל מוֹשְׁבֹתֵיכֶם. {פ}
Seis días se hará trabajo, pero el séptimo día es un sábado de reposo solemne, una convocación santa; no haréis ningún trabajo; es un sábado para Jehová en todas vuestras moradas.
nota
4
אֵלֶּה מוֹעֲדֵי יְהוָה, מִקְרָאֵי קֹדֶשׁ, אֲשֶׁר-תִּקְרְאוּ אֹתָם, בְּמוֹעֲדָם.
Estos son los tiempos señalados de Jehová, convocaciones santas, que proclamaréis en su tiempo señalado.
nota
5
בַּחֹדֶשׁ הָרִאשׁוֹן, בְּאַרְבָּעָה עָשָׂר לַחֹדֶשׁ--בֵּין הָעַרְבָּיִם: פֶּסַח, לַיהוָה.
En el mes primero, a los catorce días del mes, al atardecer, es
la Pascua para Jehová.
nota
6
וּבַחֲמִשָּׁה עָשָׂר יוֹם לַחֹדֶשׁ הַזֶּה, חַג הַמַּצּוֹת לַיהוָה: שִׁבְעַת יָמִים, מַצּוֹת תֹּאכֵלוּ.
Y a los quince días de este mismo mes es la Fiesta de los Panes sin Levadura para Jehová; siete días comeréis panes sin levadura.
nota
7
בַּיּוֹם, הָרִאשׁוֹן, מִקְרָא-קֹדֶשׁ, יִהְיֶה לָכֶם; כָּל-מְלֶאכֶת עֲבֹדָה, לֹא תַעֲשׂוּ.
8
וְהִקְרַבְתֶּם אִשֶּׁה לַיהוָה, שִׁבְעַת יָמִים; בַּיּוֹם הַשְּׁבִיעִי מִקְרָא-קֹדֶשׁ, כָּל-מְלֶאכֶת עֲבֹדָה לֹא תַעֲשׂוּ. {פ}
Presentaréis ofrenda por fuego a Jehová durante siete días; el séptimo día es convocación santa; no haréis ningún trabajo laborioso.
nota
9
וַיְדַבֵּר יְהוָה, אֶל-מֹשֶׁה לֵּאמֹר.
Jehová habló a Moisés, diciendo:
nota
10
דַּבֵּר אֶל-בְּנֵי יִשְׂרָאֵל, וְאָמַרְתָּ אֲלֵהֶם, כִּי-תָבֹאוּ אֶל-הָאָרֶץ אֲשֶׁר אֲנִי נֹתֵן לָכֶם, וּקְצַרְתֶּם אֶת-קְצִירָהּ--וַהֲבֵאתֶם אֶת-עֹמֶר רֵאשִׁית קְצִירְכֶם, אֶל-הַכֹּהֵן.
Habla a los hijos de Israel, y díles: Cuando entréis en la tierra que yo os doy, y segéis su siega, traeréis al sacerdote la primera
gavilla de vuestra siega.
nota
11
וְהֵנִיף אֶת-הָעֹמֶר לִפְנֵי יְהוָה, לִרְצֹנְכֶם; מִמָּחֳרַת, הַשַּׁבָּת, יְנִיפֶנּוּ, הַכֹּהֵן.
Y mecerá la gavilla delante de Jehová, para que sea aceptada por vosotros; al día siguiente del sábado la mecerá el sacerdote.
nota
12
וַעֲשִׂיתֶם, בְּיוֹם הֲנִיפְכֶם אֶת-הָעֹמֶר, כֶּבֶשׂ תָּמִים בֶּן-שְׁנָתוֹ לְעֹלָה, לַיהוָה.
Y el día en que mezáis la gavilla, ofreceréis un cordero sin tacha de un año como holocausto a Jehová.
nota
13
וּמִנְחָתוֹ שְׁנֵי עֶשְׂרֹנִים סֹלֶת בְּלוּלָה בַשֶּׁמֶן, אִשֶּׁה לַיהוָה--רֵיחַ נִיחֹחַ; וְנִסְכֹּה יַיִן, רְבִיעִת הַהִין.
Su ofrenda de grano será dos décimas de efa de flor de harina mezclada con aceite, ofrenda por fuego a Jehová, aroma agradable; y su libación será un cuarto de hin de vino.
nota
14
וְלֶחֶם וְקָלִי וְכַרְמֶל לֹא תֹאכְלוּ, עַד-עֶצֶם הַיּוֹם הַזֶּה--עַד הֲבִיאֲכֶם, אֶת-קָרְבַּן אֱלֹהֵיכֶם: חֻקַּת עוֹלָם לְדֹרֹתֵיכֶם, בְּכֹל מֹשְׁבֹתֵיכֶם. {ס}
Y no comeréis pan, ni grano tostado, ni espigas frescas, hasta este mismo día, hasta que hayáis traído la ofrenda de vuestro Dios; estatuto perpetuo por vuestras generaciones, en todas vuestras moradas.
nota
15
וּסְפַרְתֶּם לָכֶם, מִמָּחֳרַת הַשַּׁבָּת, מִיּוֹם הֲבִיאֲכֶם, אֶת-עֹמֶר הַתְּנוּפָה: שֶׁבַע שַׁבָּתוֹת, תְּמִימֹת תִּהְיֶינָה.
Y contaréis para vosotros, desde el día siguiente del sábado, desde el día en que trajisteis la gavilla de la ofrenda mecida, siete semanas completas.
nota
16
עַד מִמָּחֳרַת הַשַּׁבָּת הַשְּׁבִיעִת, תִּסְפְּרוּ חֲמִשִּׁים יוֹם; וְהִקְרַבְתֶּם מִנְחָה חֲדָשָׁה, לַיהוָה.
Hasta el día siguiente del séptimo sábado contaréis cincuenta días, y presentaréis una ofrenda de grano nueva a Jehová.
nota
17
מִמּוֹשְׁבֹתֵיכֶם תָּבִיאּוּ לֶחֶם תְּנוּפָה, שְׁתַּיִם שְׁנֵי עֶשְׂרֹנִים--סֹלֶת תִּהְיֶינָה, חָמֵץ תֵּאָפֶינָה: בִּכּוּרִים, לַיהוָה.
De vuestras moradas traeréis dos panes como ofrenda mecida, de dos décimas de efa de flor de harina; serán horneados con levadura, como primicias para Jehová.
nota
18
וְהִקְרַבְתֶּם עַל-הַלֶּחֶם, שִׁבְעַת כְּבָשִׂים תְּמִימִם בְּנֵי שָׁנָה, וּפַר בֶּן-בָּקָר אֶחָד, וְאֵילִם שְׁנָיִם: יִהְיוּ עֹלָה, לַיהוָה, וּמִנְחָתָם וְנִסְכֵּיהֶם, אִשֵּׁה רֵיחַ-נִיחֹחַ לַיהוָה.
Y presentaréis con el pan siete corderos sin tacha de un año, un becerro, y dos carneros; serán holocausto a Jehová, con su ofrenda de grano y sus libaciones, ofrenda por fuego, aroma agradable a Jehová.
nota
19
וַעֲשִׂיתֶם שְׂעִיר-עִזִּים אֶחָד, לְחַטָּאת; וּשְׁנֵי כְבָשִׂים בְּנֵי שָׁנָה, לְזֶבַח שְׁלָמִים.
Y ofreceréis un macho cabrío como ofrenda por el pecado, y dos corderos de un año como ofrenda de paz.
nota
20
וְהֵנִיף הַכֹּהֵן אֹתָם עַל לֶחֶם הַבִּכֻּרִים תְּנוּפָה, לִפְנֵי יְהוָה, עַל-שְׁנֵי, כְּבָשִׂים; קֹדֶשׁ יִהְיוּ לַיהוָה, לַכֹּהֵן.
Y el sacerdote los mecerá, con el pan de las primicias, como ofrenda mecida delante de Jehová, con los dos corderos; serán santos para Jehová para el sacerdote.
nota
21
וּקְרָאתֶם בְּעֶצֶם הַיּוֹם הַזֶּה, מִקְרָא-קֹדֶשׁ יִהְיֶה לָכֶם--כָּל-מְלֶאכֶת עֲבֹדָה, לֹא תַעֲשׂוּ: חֻקַּת עוֹלָם בְּכָל-מוֹשְׁבֹתֵיכֶם, לְדֹרֹתֵיכֶם.
Y proclamaréis este mismo día; tendréis convocación santa; no haréis ningún trabajo laborioso; estatuto perpetuo en todas vuestras moradas, por vuestras generaciones.
nota
22
וּבְקֻצְרְכֶם אֶת-קְצִיר אַרְצְכֶם, לֹא-תְכַלֶּה פְּאַת שָׂדְךָ בְּקֻצְרֶךָ, וְלֶקֶט קְצִירְךָ, לֹא תְלַקֵּט; לֶעָנִי וְלַגֵּר תַּעֲזֹב אֹתָם, אֲנִי יְהוָה אֱלֹהֵיכֶם. {פ}
Y cuando segéis la siega de vuestra tierra, no segaréis hasta el borde de vuestro campo, ni recogeréis las espigas caídas de vuestra siega; las dejaréis para el pobre y para el extranjero: Yo soy Jehová vuestro Dios.
nota
23
וַיְדַבֵּר יְהוָה, אֶל-מֹשֶׁה לֵּאמֹר.
Jehová habló a Moisés, diciendo:
nota
24
דַּבֵּר אֶל-בְּנֵי יִשְׂרָאֵל, לֵאמֹר: בַּחֹדֶשׁ הַשְּׁבִיעִי בְּאֶחָד לַחֹדֶשׁ, יִהְיֶה לָכֶם שַׁבָּתוֹן--זִכְרוֹן תְּרוּעָה, מִקְרָא-קֹדֶשׁ.
Habla a los hijos de Israel, diciendo: En el mes séptimo, el primer día del mes, tendréis reposo solemne, memorial de
toque de trompetas, convocación santa.
nota
25
כָּל-מְלֶאכֶת עֲבֹדָה, לֹא תַעֲשׂוּ; וְהִקְרַבְתֶּם אִשֶּׁה, לַיהוָה. {ס}
No haréis ningún trabajo laborioso; y presentaréis ofrenda por fuego a Jehová.
nota
26
וַיְדַבֵּר יְהוָה, אֶל-מֹשֶׁה לֵּאמֹר.
Jehová habló a Moisés, diciendo:
nota
27
אַךְ בֶּעָשׂוֹר לַחֹדֶשׁ הַשְּׁבִיעִי הַזֶּה יוֹם הַכִּפֻּרִים הוּא, מִקְרָא-קֹדֶשׁ יִהְיֶה לָכֶם, וְעִנִּיתֶם, אֶת-נַפְשֹׁתֵיכֶם; וְהִקְרַבְתֶּם אִשֶּׁה, לַיהוָה.
Pero a los diez días de este mes séptimo es el Día de la Expiación; tendréis convocación santa, y
afligiréis vuestras almas, y presentaréis ofrenda por fuego a Jehová.
nota
28
וְכָל-מְלָאכָה לֹא תַעֲשׂוּ, בְּעֶצֶם הַיּוֹם הַזֶּה: כִּי יוֹם כִּפֻּרִים, הוּא, לְכַפֵּר עֲלֵיכֶם, לִפְנֵי יְהוָה אֱלֹהֵיכֶם.
Y no haréis ningún trabajo este mismo día, porque es Día de la Expiación, para hacer expiación por vosotros delante de Jehová vuestro Dios.
nota
29
כִּי כָל-הַנֶּפֶשׁ אֲשֶׁר לֹא-תְעֻנֶּה, בְּעֶצֶם הַיּוֹם הַזֶּה--וְנִכְרְתָה, מֵעַמֶּיהָ.
Porque toda alma que no se aflija a sí misma este mismo día será cortada de su pueblo.
nota
30
וְכָל-הַנֶּפֶשׁ, אֲשֶׁר תַּעֲשֶׂה כָּל-מְלָאכָה, בְּעֶצֶם, הַיּוֹם הַזֶּה--וְהַאֲבַדְתִּי אֶת-הַנֶּפֶשׁ הַהִוא, מִקֶּרֶב עַמָּהּ.
Y cualquier persona que haga algún trabajo este mismo día, a esa persona yo la destruiré de en medio de su pueblo.
nota
31
כָּל-מְלָאכָה, לֹא תַעֲשׂוּ: חֻקַּת עוֹלָם לְדֹרֹתֵיכֶם, בְּכֹל מֹשְׁבֹתֵיכֶם.
No haréis ningún trabajo; estatuto perpetuo por vuestras generaciones, en todas vuestras moradas.
nota
32
שַׁבַּת שַׁבָּתוֹן הוּא לָכֶם, וְעִנִּיתֶם אֶת-נַפְשֹׁתֵיכֶם; בְּתִשְׁעָה לַחֹדֶשׁ, בָּעֶרֶב--מֵעֶרֶב עַד-עֶרֶב, תִּשְׁבְּתוּ שַׁבַּתְּכֶם. {פ}
Será para vosotros un sábado de reposo solemne, y afligiréis vuestras almas; a los nueve días del mes, al atardecer —de atardecer a atardecer—, guardaréis vuestro sábado.
nota
33
וַיְדַבֵּר יְהוָה, אֶל-מֹשֶׁה לֵּאמֹר.
Jehová habló a Moisés, diciendo:
nota
34
דַּבֵּר אֶל-בְּנֵי יִשְׂרָאֵל, לֵאמֹר: בַּחֲמִשָּׁה עָשָׂר יוֹם, לַחֹדֶשׁ הַשְּׁבִיעִי הַזֶּה, חַג הַסֻּכּוֹת שִׁבְעַת יָמִים, לַיהוָה.
Habla a los hijos de Israel, diciendo: A los quince días de este mes séptimo es la Fiesta de las
Cabañas, siete días, para Jehová.
nota
35
בַּיּוֹם הָרִאשׁוֹן, מִקְרָא-קֹדֶשׁ; כָּל-מְלֶאכֶת עֲבֹדָה, לֹא תַעֲשׂוּ.
El primer día es convocación santa; no haréis ningún trabajo laborioso.
nota
36
שִׁבְעַת יָמִים, תַּקְרִיבוּ אִשֶּׁה לַיהוָה; בַּיּוֹם הַשְּׁמִינִי מִקְרָא-קֹדֶשׁ יִהְיֶה לָכֶם וְהִקְרַבְתֶּם אִשֶּׁה לַיהוָה, עֲצֶרֶת הִוא--כָּל-מְלֶאכֶת עֲבֹדָה, לֹא תַעֲשׂוּ.
Siete días presentaréis ofrenda por fuego a Jehová; el octavo día tendréis convocación santa, y presentaréis ofrenda por fuego a Jehová; es
asamblea solemne; no haréis ningún trabajo laborioso.
nota
37
אֵלֶּה מוֹעֲדֵי יְהוָה, אֲשֶׁר-תִּקְרְאוּ אֹתָם מִקְרָאֵי קֹדֶשׁ: לְהַקְרִיב אִשֶּׁה לַיהוָה, עֹלָה וּמִנְחָה זֶבַח וּנְסָכִים--דְּבַר-יוֹם בְּיוֹמוֹ.
Estos son los tiempos señalados de Jehová, que proclamaréis como convocaciones santas, para presentar ofrenda por fuego a Jehová —holocausto, ofrenda de grano, sacrificio, y libaciones, cada uno en su propio día—
nota
38
מִלְּבַד, שַׁבְּתֹת יְהוָה; וּמִלְּבַד מַתְּנוֹתֵיכֶם, וּמִלְּבַד כָּל-נִדְרֵיכֶם וּמִלְּבַד כָּל-נִדְבֹתֵיכֶם, אֲשֶׁר תִּתְּנוּ, לַיהוָה.
además de los sábados de Jehová, y además de vuestros regalos, y además de todos vuestros votos y todas vuestras ofrendas voluntarias, que déis a Jehová.
nota
39
אַךְ בַּחֲמִשָּׁה עָשָׂר יוֹם לַחֹדֶשׁ הַשְּׁבִיעִי, בְּאָסְפְּכֶם אֶת-תְּבוּאַת הָאָרֶץ, תָּחֹגּוּ אֶת-חַג-יְהוָה, שִׁבְעַת יָמִים; בַּיּוֹם הָרִאשׁוֹן שַׁבָּתוֹן, וּבַיּוֹם הַשְּׁמִינִי שַׁבָּתוֹן.
Pero a los quince días del mes séptimo, cuando hayáis recogido el fruto de la tierra, guardaréis la fiesta de Jehová siete días; el primer día habrá reposo solemne, y el octavo día habrá reposo solemne.
nota
40
וּלְקַחְתֶּם לָכֶם בַּיּוֹם הָרִאשׁוֹן, פְּרִי עֵץ הָדָר כַּפֹּת תְּמָרִים, וַעֲנַף עֵץ-עָבֹת, וְעַרְבֵי-נָחַל; וּשְׂמַחְתֶּם, לִפְנֵי יְהוָה אֱלֹהֵיכֶם--שִׁבְעַת יָמִים.
Y tomaréis para vosotros, el primer día, fruto de árboles majestuosos, ramas de palmera, y ramas de árboles frondosos, y sauces del arroyo; y os regocijaréis delante de Jehová vuestro Dios durante siete días.
nota
41
וְחַגֹּתֶם אֹתוֹ חַג לַיהוָה, שִׁבְעַת יָמִים בַּשָּׁנָה: חֻקַּת עוֹלָם לְדֹרֹתֵיכֶם, בַּחֹדֶשׁ הַשְּׁבִיעִי תָּחֹגּוּ אֹתוֹ.
Y la guardaréis como fiesta para Jehová, siete días al año; estatuto perpetuo por vuestras generaciones; la guardaréis en el mes séptimo.
nota
42
בַּסֻּכֹּת תֵּשְׁבוּ, שִׁבְעַת יָמִים; כָּל-הָאֶזְרָח, בְּיִשְׂרָאֵל, יֵשְׁבוּ, בַּסֻּכֹּת.
En cabañas habitaréis siete días; todos los nativos en Israel habitarán en cabañas,
nota
43
לְמַעַן, יֵדְעוּ דֹרֹתֵיכֶם, כִּי בַסֻּכּוֹת הוֹשַׁבְתִּי אֶת-בְּנֵי יִשְׂרָאֵל, בְּהוֹצִיאִי אוֹתָם מֵאֶרֶץ מִצְרָיִם: אֲנִי, יְהוָה אֱלֹהֵיכֶם.
para que vuestras generaciones sepan que en cabañas hice habitar a los hijos de Israel, cuando los saqué de la tierra de Egipto: Yo soy Jehová vuestro Dios.
nota
44
וַיְדַבֵּר מֹשֶׁה, אֶת-מֹעֲדֵי יְהוָה, אֶל-בְּנֵי, יִשְׂרָאֵל. {פ}
Así declaró Moisés a los hijos de Israel los tiempos señalados de Jehová.
nota
Levítico 23 —por qué el sábado semanal abre el calendario festivo
Antes de nombrar una sola fiesta anual, la lista de mo'adim, «tiempos señalados», de Jehová de este capítulo abre con el sábado semanal (v3) —una afirmación estructural, no un añadido: el ritmo de siete días que cada israelita guarda cincuenta y dos veces al año pertenece a la misma categoría que la Pascua o el Día de la Expiación, no algo menor o aparte. «Un sábado de reposo solemne» repite la frase exacta que este proyecto ya encontró en Éxodo 35:2 (ya en estas páginas). ⚠ KJV y ASV traducen ambos mo'adim como «feasts» («fiestas») en todo este capítulo, una palabra que encaja con la Pascua o los Tabernáculos pero que suena extraña aplicada a un sábado semanal; NIV, con «appointed festivals», tiene el mismo problema. Esta traducción conserva «tiempos señalados» de manera consistente, precisamente porque la propia lista insiste en que un sábado pertenece a la misma categoría que una fiesta.
Pascua y Panes sin Levadura —y la categoría de trabajo que el calendario divide en silencio
La Pascua (v5) recibe una fecha y un nombre pero ninguna «convocación santa» propia —un solo rito nocturno, no un día de descanso; Éxodo 12 (ya en estas páginas) ya suministró su ritual completo. Los Panes sin Levadura (vv6–8), la fiesta de siete días que la sigue, es donde comienza el lenguaje de convocación.
⚠ El «trabajo laborioso» del v7 (melechet avodah) es una categoría más estrecha que el propio «ningún trabajo» del sábado (kol melachah, v3) —una distinción que este capítulo traza de manera consistente y nunca explica, pero la práctica posterior construyó sobre ella toda una categoría legal: la comida puede prepararse en un día festivo de una manera que no puede prepararse en sábado ni en el Día de la Expiación (v28, kol melachah otra vez, el estándar más estricto). El propio vocabulario del capítulo es donde comienza esa división.
Primicias y el Ómer —el calendario que dos capítulos prometieron y por fin entregan
Aquí es donde se resuelven a la vez dos promesas pendientes de este proyecto: la nota de Levítico 2 sobre un regalo individual de primicias, y el propio esbozo de Éxodo 23 de las tres fiestas de peregrinación (ambas ya en estas páginas), cada una dijo que el detalle ritual completo llegaría «en Levítico 23» —ya ha llegado. El ómer nombrado aquí (v10) es la misma palabra ya fijada en Éxodo 16 (ya en estas páginas) para la medida diaria del maná —una sola palabra haciendo doble trabajo, como gavilla de grano y como unidad de volumen, el calendario tomando prestado su nombre de la ración del desierto.
Contando hasta Pentecostés, y la ley de espigueo que interrumpe un calendario festivo
La ley de espigueo del v22 —dejar el borde del campo y el grano caído para el pobre y el extranjero— repite casi palabra por palabra Levítico 19:9–10 (ya en estas páginas), insertada en medio de un calendario ritual sin contenido ritual propio. La colocación no es un descuido: esta es la fiesta de la COSECHA, y la ley pertenece exactamente aquí, en el único momento del año en que el propio grano de un terrateniente y la próxima comida de una familia pobre ocupan el mismo campo al mismo tiempo.
El conteo de cincuenta días desde la gavilla mecida (vv15–16) es lo que la tradición posterior llama Shavuót, y lo que la propia entrada de este proyecto sobre Pentecostés (ya en estas páginas) ya nombró como la palabra griega para «quincuagésimo» —el mismo conteo que cae, siglos después, en el día en que Hechos 2 (ya en estas páginas) informa de una multitud «de toda nación bajo el cielo» reunida en Jerusalén, atraída allí precisamente por la exigencia de peregrinación de esta misma fiesta.
Trompetas —la única fiesta que este capítulo apenas describe
El memorial de toque de trompetas (v24) recibe dos versículos y ningún ritual especificado más allá de un descanso y una ofrenda —el menor detalle de cualquier fiesta en este capítulo, para el día que el judaismo posterior desarrollará como Rosh Hashaná, el año nuevo. Sea cual sea la ceremonia que eventualmente se le asoció, este texto todavía no la suministra.
El Día de la Expiación, fechado y con consecuencias
Levítico 16 (ya en estas páginas) ya dio a este día su ritual completo —los dos machos cabríos, la sangre llevada más allá del velo. Este capítulo le da un lugar en el calendario (el día diez del séptimo mes) y, por primera vez, una pena explícita: karet, ser cortado, para quien no se aflija (v29), y destrucción para quien trabaje en absoluto (v30) —el único tiempo señalado en todo este capítulo donde no observarlo lleva una consecuencia declarada tan severa.
Cabañas —una fiesta que explica su propia razón de ser
Sucot, siete días viviendo en refugios temporales, es la única fiesta de este capítulo que declara su propio propósito pedagógico sin rodeos: «para que vuestras generaciones sepan que hice habitar en cabañas a los hijos de Israel» (v43) —no solo un rito de cosecha sino una lección de historia deliberadamente escenificada, repetida cada año precisamente para que no se olvide. El «fruto de árboles majestuosos, ramas de palmera… y sauces del arroyo» del v40 se convierte, en la práctica posterior, en las cuatro especies del lulav y el etrog —no nombradas aquí como un objeto ritual fijo, solo como material en bruto para el regocijo.
El octavo día (v36, v39) se llama atzeret, asamblea solemne —técnicamente fuera de los siete días propios de Sucot, la propia coda de la fiesta. Sucot es donde eventualmente aterrizarán Juan 7 y Nehemías 8 de este proyecto (ninguno todavía en estas páginas), la Fiesta de los Tabernáculos suministrando el escenario para uno y la ocasión para una lectura pública de esta misma Ley en el otro.
Notas sobre esta traducción
Decisiones. El hebreo y el español de Levítico 23 corren ambos 1–44 —comprobado contra el texto masorético, sin salto de versificación. Siete párrafos masoréticos dividen el capítulo, coincidiendo exactamente con sus siete secciones festivas: cerrado tras el v3, abierto tras el v8, cerrado tras el v14, abierto tras el v22, cerrado tras el v25, abierto tras el v32, abierto tras el v44. «Trabajo laborioso» (melechet avodah) se incorpora ahora, distinguido del propio «ningún trabajo» más estricto del sábado (kol melachah). «Tiempos señalados» traduce mo'adim en todo el capítulo en vez del más común «fiestas», ya que la lista abre con el sábado semanal, al que ninguna versión llama fiesta.
Ecos pagados. Levítico 2 y Éxodo 23 (ambos ya en estas páginas), cada uno prometiendo por nombre el detalle ritual completo de este capítulo; la Pascua de Éxodo 12 (ya en estas páginas), el ómer de Éxodo 16 (ya en estas páginas), el sábado de reposo solemne de Éxodo 35:2 (ya en estas páginas), la ley de espigueo de Levítico 19:9–10 (ya en estas páginas), las propias entradas de diccionario de este proyecto sobre Pentecostés, teru'ah, sukkah y atzarah (todas ya en estas páginas), la multitud de Pentecostés de Hechos 2 (ya en estas páginas), y el propio ritual del Día de la Expiación de Levítico 16 (ya en estas páginas), ahora con su fecha en el calendario y su pena declarada.
Ecos plantados. Juan 7 y Nehemías 8 (ninguno todavía en estas páginas), ambos ambientados en la Fiesta de los Tabernáculos que este capítulo instituye.
⚠ Nota sobre el orden: Levítico está en estas páginas en los capítulos 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, y 27 —aunque Levítico 1 (todavía no en estas páginas en español) sigue existiendo solo en la edición en inglés de este proyecto. Levítico está completo en español salvo ese primer capítulo.